Τρίτη, 21 Δεκεμβρίου 2010

Απo-ανάπτυξη, η μόνη βιώσιμη απάντηση στην οικονομική και περιβαλλοντική κρίση

H τρέχουσα διεθνής οικονομική ύφεση δεν αποτελεί κρίση, αλλά ευκαιρία. Ευκαιρία να απαλλαγεί η Δυτική κοινωνία από την μανία της ανάπτυξης. Ευκαιρία, για την οικονομική από-ανάπτυξη.
Η από-ανάπτυξη αναφέρεται πρωτίστως στην ανάγκη αποσύνδεσης του στόχου της κοινωνικής ευημερίας από τον στόχο της οικονομικής μεγένθυσης, της αύξησης δηλαδή του ΑΕΠ. Η πρόταση της από-ανάπτυξης είναι απλή. Μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα χωρίς να χρειάζεται να παράγουμε ή να καταναλώνουμε όλο και περισσότερο.
Ακόμα πιο ριζοσπαστικά, η από-ανάπτυξη προτείνει μια ανάστροφη διαδικασία απο-μεγέθυνσης, ή σμίκρυνσης της οικονομίας, δηλαδή ελάττωσης της συνολικής παραγωγής και της συνολικής κατανάλωσης. Η διαδικασία αυτή είναι απαραίτητη αν θέλουμε να αποφύγουμε την οικολογική καταστροφή. Και αν την διαχειριστούμε σωστά, η απο-ανάπτυξη όχι μόνο δεν θα οδηγήσει σε αύξηση της ανεργίας και της φτώχειας, αλλά μπορεί και να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής μας.

Στην Γαλλία, και κατά δεύτερο λόγο στην Ιταλία και την Ισπανία, έχουν γεννηθεί κινήματα πολιτών τα οποία σήμερα αριθμούν χιλιάδες μέλη και τα οποία εργάζονται και εφαρμόζουν καθημερινά, μακριά από ακαδημαϊκές συζητήσεις, την ιδέα της από-ανάπτυξης. Τα κινήματα αυτά έχουν ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη δικτύων ανταλλαγών και κοινοτικών νομισμάτων, κοινόκτητων οικισμών και οικολογικών καταλήψεων, κοινόκτητων συστημάτων επιδιόρθωσης ποδηλάτων ή χρήσης αυτοκινήτων, συνεταιριστικών τραπεζών, αγροτοσυνεταιρισμών βιολογικών προϊόντων και οικολογικών αυτό-διοικούμενων βιοτεχνιών.

Το μήνυμα της απο-ανάπτυξης δεν είναι απλά ότι πρέπει να καταναλώνουμε λιγότερο. Ανατρέποντας το τοτέμ της οικονομικής ανάπτυξης, η από-ανάπτυξη μας καλεί να επανακτήσουμε την οικονομία από τα χέρια των ειδικών. Να επανα-πολιτικοποιήσουμε δηλαδή την δημόσια συζήτηση για το τι οικονομία θέλουμε και για ποιο σκοπό.

Αν θέλουμε να αποφύγουμε την καταστροφή, οφείλουμε να ελέγξουμε την ανάπτυξη. Φέτος, με την διεθνή οικονομική ύφεση είναι η πρώτη φορά στην σύγχρονη ιστορία, όπου οι εκπομπές του διοξειδίου του άνθρακα φαίνονται να μειώνονται. Κι όμως κάνουμε ότι μπορούμε για να αντιστρέψουμε τη κατάσταση και να αρχίσουμε ξανά να καταναλώνουμε και να παράγουμε σαν να μην υπάρχει αύριο.

Βραχυπρόθεσμα οι προτάσεις της από-ανάπτυξης συγκλίνουν με πολλές από αυτές που υπάρχουν στο πρόγραμμα των Οικολόγων Πρασίνων για τις Ευρωεκλογές. Επενδύσεις σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας και δημόσιες μεταφορές, φορολόγηση της κατανάλωσης φυσικών πόρων και των αγαθών πολυτελείας, χρηματοδότηση συνεταιριστικών τραπεζών, αγροτο-συνεταιρισμών και οικολογικών βιομηχανιών, υποστήριξη εναλλακτικών τοπικών συστημάτων συναλλαγής, κλπ.

Ποια είναι η διαφορά της από-ανάπτυξης από το Πράσινο New Deal, δηλαδή ένα πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων βασισμένων στον εκσυγχρονισμό των περιβαλλοντικών υποδομών, το οποίο διακηρύσσουν οι Οικολόγοι Πράσινοι;
Η διαφορά δεν είναι τόσο στις προτάσεις όσο στην φιλοσοφία και τον απώτερο σκοπό. Το Πράσινο New Deal δίνει την εντύπωση ότι το περιβάλλον μπορεί να αποτελέσει ένα νέο μοχλό ανάπτυξης. Διατηρεί έτσι την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να έχουμε και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο.
Είμαστε επιβάτες σε ένα αυτοκίνητο το οποίο τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα προς το γκρεμό. Το αυτοκίνητο αρχίζει να κλωτσάει. Η βενζίνη τελειώνει και η μηχανή σκουριάζει. Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε σήμερα είναι να ξαναβάλουμε βενζίνη, να διορθώσουμε τη μηχανή, και να συνεχίσουμε την τρελή πορεία προς τον γκρεμό. Το Πράσινο New Deal προτείνει να αλλάξουμε την μηχανή του αυτοκινήτου και να την κάνουμε υβριδική.

Η από-ανάπτυξη αντιθέτως μας καλεί να σταματήσουμε το αμάξι και να βάλουμε όπισθεν. Ή μάλλον καλύτερα, να πατήσουμε φρένο, να κατέβουμε από το αμάξι και να αρχίσουμε να περπατάμε προς όποια κατεύθυνση θέλουμε. Σίγουρα όχι πάντως προς τον γκρεμό.

             Γιώργος Καλλής, καθηγητής
στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης

4 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Η απο-ανάπτυξη,που πολυδιαφησμήζεται τελευταία έχει δύο στόχους ,ένα καλό και ένα κακό.
Το καλό είναι ότι πρέπει να γίνεται λογική χρήση της παραγωγής και κατανάλωσης , γιατί από την υπερκατανάλωση επιβαρύνεται το οικολογικό σύστημα κλπ.
Το κακό είναι ότι με το πρόσχημα της απο-ανάπτυξης,προετοιμάζουν τις εργαζόμενες μάζες να προσαρμόζοντε σε νέα περισότερη φτώχια με λιγότερες απολαβές και να αισθάνοντε ένοχες γιατί ζούσαν κάπως υποφερτά.
Οι αιτίες βρίσκοντε στο το ασύδοτο παγκόσμιο μπλόκ ιδιοποιείται τα μέσα παραγωγής με σκοπό το ληστρικό πλουτισμό του σε βάρος των εργαζομένων με την αλόγιστη υπερεκμετάλευση των όπου γης πηγών ενέργειας.
Μόνο όταν τα μέσα παραγωγής περάσουν στη κοινωνία και πάψουν να υπάρχουν ιδιοκτήτες αυτών των μέσων παραγωγής που στο κάτω κατω κανείς δεν νομιμοποιείται να είναι ιδιοκτήτης γιατί όλα παράχτηκαν από την συλλογική εργασία της κοινωνίας και αυτοδικαίως ανήκουν σε αυτήν.
Οι διάφοροι οικολόγοι και τεχνοκράτες άν θέλουν κάτι να προσφέρουν στην ανθρωπότητα ας συνταχτούν με την κοινωνία και όχι να προετοιμάζουν τους εργαζόμενους ότι πρέπει να ληστεύοντε να πεινάνε ,υπάρχει και ο δρόμος της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ξ.Μ.

ένας σύντροφος είπε...

Πολύ ενδιαφέρουσα είναι η άποψη και η κριτική του Ξ.Μ. στην από-ανάπτυξη οτι δηλαδή με το πρόσχημά της προετοιμάζουν τις εργαζόμενες μάζες να προσαρμόζονται σε νέα περισσότερη φτώχια με λιγότερες απολαβές και να αισθάνονται ένοχες γιατί ζούσαν κάπως υποφερτά.
Αν κάποιοι θέλουν να την χρησιμοποιήσουν έτσι την από-ανάπτυξη τότε ο Ξ.Μ. έχει απόλυτο δίκιο.

Όμως, το νόημα της από-ανάπτυξης είναι άλλο και συνοψίζεται στο οτι: Μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα χωρίς να χρειάζεται να παράγουμε ή να καταναλώνουμε όλο και περισσότερα άχρηστα και βλαβερά καταναλωτικά αγαθά-εμπορεύματα.

Ο καπιταλισμός έχει βάλει τις εργαζόμενες μάζες που αγωνίζονται για κοινωνική δικαιοσύνη να παίζουν μπάλα στο γήπεδο του. Ανάπτυξη, κρίση, ύφεση και πάλι από την αρχή.
Η εξέδρα είναι γεμάτη από ανθρώπους των μηχανισμών του, διαφημιστές, τραπεζίτες, καναλάρχες και γεράκια του πολέμου. Έχουν και τον διαιτητή, τον ΟΗΕ ας πούμε, δικό τους. Ακόμα και να νικήσει η ομάδα της κοινωνικής δικαιοσύνης σ΄ ένα τέτοιο γήπεδο με τέτοια εξέδρα, είναι ποτέ δυνατόν να νομίζει ότι θα χειροκροτηθεί και θα αναγνωριστεί η νίκη της;

ένας σύντροφος είπε...

Και όμως νομίζει!!! Θυμόμαστε με απορία την αυταπάτη των σοσιαλιστικών χωρών, που τόσα προσέφεραν στον κόσμο και την κατάρρευσή τους πληρώνουμε εμείς και θα πληρώνουν και τα παιδιά μας. Γιατί αν υπήρχαν σήμερα δεν θα τολμούσε ο καπιταλισμός να ξαναφέρνει τις εργασιακές σχέσεις στο σημείο που ήσαν πριν από την Σοσιαλιστική Επανάσταση του 1917.
Ο σοσιαλισμός παρασύρθηκε και έκανε αναπτυξιακή άμιλλα με τον ιμπεριαλισμό, έθετε στόχους όπως η κατά προτεραιότητα παραγωγή μέσων παραγωγής, η άμιλλα στην παραγωγή χάλυβα και άνθρακα, η ανάπτυξη των οπλικών του συστημάτων και η μαζική παραγωγή της πυρηνικής βόμβας. Χωρίς να έχει την δυνατότητα να χρησιμοποιήσει την κρίση προς όφελός του, χωρίς να έχει διέξοδο από αυτήν με τους πολέμους και χωρίς να είναι δυνατόν λόγω κοσμοθεωρίας να αποφασίσει ποτέ το πρώτο πυρηνικό χτύπημα με χρήση των όπλων που διέθετε.
Το αποτέλεσμα; Οικονομική και Κοινωνική κατάρρευση και εξαθλίωση των εργατικών μαζών!!! Μετατροπή μιας τεράστιας χώρας πυρηνικών δοκιμών, του Καζαχστάν, σε Νεβάδα. Μετατροπή σε Ασωπό του ποταμού Βόλγα, που ήταν το καμάρι της Ρωσίας, σε τοξικό βάλτο μιας από τις μεγαλύτερες και ομορφότερες λίμνες του κόσμου, της Αράλης κλπ, κλπ.

ένας σύντροφος είπε...

Και το χειρότερο…Στη διάρκεια μιας τέτοιας διαπάλης στην οποία οι ιμπεριαλιστές παγίδευσαν τον Σοσιαλισμό, αυτός υπέστη μετάλλαξη, υποπτευόταν τους πάντες, έγινε γραφειοκρατικός, εχθρός των εργαζομένων και των λαών, ώσπου κατέρρευσε.

Με αυτά που λέω, δεν παίρνω θέση ούτε υπέρ ούτε κατά της από-ανάπτυξης. Η από-ανάπτυξη είναι ένα νέο ρεύμα στην ευρωπαϊκή κοινωνική θεωρία και δράση. Ο καθηγητής Γιώργος Καλλής, δραστηριοποιείται σε ένα πανεπιστήμιο σε μια περιοχή με βαθιές ρίζες και μεγάλες παραδόσεις στην ισπανική επανάσταση, στην οποία, αν δεν είναι γνωστό, και η περιοχή μας είχε συμμετοχή.

Καλό είναι να δημοσιοποιούνται όλες οι απόψεις που φτάνουν στην ιστοσελίδα ΘΕΣΠΙΑΚΑ και οι πολίτες να μπορούν να τις κρίνουν.Για να μπορούν οι εργαζόμενοι να πάρουν και παλιά άφθαρτα αλλά και νέα υλικά και να οικοδομήσουν μια νέα κοινωνία της κοινωνικής δικαιοσύνης που λέει και ο Ξ.Μ..